SSD - Elektron Yaddaş Qurğusu

SSD nədir?

SSD (Solid State Drive) — məlumatların saxlanması üçün istifadə edilən müasir yaddaş qurğusudur. Ənənəvi sərt disklərdən (HDD) fərqli olaraq, SSD-də hərəkətli mexaniki hissələr yoxdur. Məlumatlar xüsusi yaddaş çiplərində saxlanılır və bu da həm sürəti, həm də etibarlılığı xeyli artırır.

SSD-nin əsas üstünlükləri sürətli oxuma-yazma imkanı, səssiz işləmə, zərbələrə qarşı davamlılıq və enerji qənaətidir. Əməliyyat sisteminin saniyələr içində açılması, proqramların donmadan işləməsi və oyunların daha tez yüklənməsi məhz SSD texnologiyasının verdiyi faydalardır.

Müasir komputer və noutbuklarda SSD artıq standart halına gəlib. İstifadəçilər həm SATA SSD, həm də daha sürətli M.2 SSD modellərindən yararlana bilirlər. Hər iki növ gündəlik istifadədə böyük fərq yaradır, amma M.2 versiyası xüsusilə peşəkarlar və oyunçular üçün daha yüksək performans təqdim edir.

SSD texnologiyasının yüksəlişi

Son illərdə komputer istifadəçiləri arasında ən çox yayılan yaddaş qurğusu məhz SSD olub. Əvvəllər bazarda ən çox istifadə edilən HDD-lər idi, lakin onların sürəti və etibarlılığı müasir tələblərə cavab vermirdi. SSD isə həm oxuma, həm də yazma sürəti baxımından HDD-ləri dəfələrlə qabaqlayaraq gündəlik istifadədə böyük rahatlıq yaradıb.

SSD texnologiyası sayəsində əməliyyat sistemləri saniyələr içində açılır, proqramlar daha sürətli işə düşür və fayl köçürmələri çox qısa vaxt alır. Bu, xüsusilə oyunçular, dizaynerlər və peşəkar istifadəçilər üçün əvəzolunmaz üstünlükdür. HDD ilə müqayisədə SSD səs çıxarmır, daha az enerji sərf edir və zərbələrə qarşı daha davamlıdır.

Müasir sistem blokları və noutbuklarda SSD artıq standart halını alıb. Hətta bəzi istehsalçılar cihazlarını yalnız SSD ilə təchiz edir, çünki bu texnologiya performansı ciddi şəkildə artırır.

SSD-nin başqa bir üstünlüyü onun uzunömürlülüyüdür. Məlumatların flash yaddaş üzərində saxlanması, mexaniki hissələrin olmaması cihazın ömrünü uzadır. Bununla yanaşı, SSD istifadəçilərə həm sürət, həm də etibarlılıq baxımından balanslı həll təqdim edir.

M.2 SSD modellərinin xüsusiyyətləri

Müasir yaddaş texnologiyaları içərisində M.2 SSD modelləri ən çox diqqət çəkənlərdəndir. Onlar kiçik ölçülərinə baxmayaraq yüksək sürət və performans təqdim edirlər. Ənənəvi 2.5 düym ölçülü disklərlə müqayisədə M.2 SSD daha kompaktdır və birbaşa ana platanın xüsusi slotuna qoşulur. Bu da həm sürətə, həm də sistemin ümumi səmərəliliyinə təsir göstərir.

M.2 SSD-lərin əsas üstünlüyü onların NVMe texnologiyasını dəstəkləməsidir. Bu texnologiya sayəsində məlumatların oxunma və yazılma sürəti dəfələrlə artır. Məsələn, ən yaxşı SATA SSD modelləri təxminən 500–600 MB/s sürət təqdim edirsə, M.2 NVMe SSD 3500 MB/s-dən yuxarı nəticələr göstərə bilir. Bu fərq əməliyyat sisteminin açılmasından tutmuş, böyük faylların köçürülməsinə qədər hər mərhələdə hiss olunur.

Sürət və performans imkanları

M.2 SSD modelləri xüsusilə oyunçular və peşəkar istifadəçilər üçün idealdır. Oyunlarda yüklənmə ekranları qısalır, dizayn və video montaj proqramlarında isə render vaxtı minimuma enir. Əlavə olaraq, yüksək sürət multitasking proseslərində sistemin donmasının qarşısını alır.

Laptop və masaüstü sistemlərdə istifadəsi

Kiçik form-faktoru sayəsində M.2 SSD noutbuklarda geniş yayılıb. Çox nazik və yüngül modellərdə belə əlavə sürət imkanı verir. Masaüstü komputerlərdə isə həm əsas disk, həm də əlavə yaddaş kimi istifadə edilə bilər. Əksər ana platalar artıq bir neçə M.2 slotu ilə təchiz olunur ki, bu da istifadəçiyə genişləndirmə imkanı yaradır.

SATA SSD həlləri

SATA SSD modelləri sürət baxımından M.2 NVMe qədər güclü olmasa da, bazarda ən çox istifadə edilən yaddaş qurğularından biridir. Onların əsas üstünlüyü həm münasib qiymət, həm də geniş uyğunluq imkanlarıdır. Demək olar ki, bütün masaüstü və noutbuk sistemlərində SATA interfeysi mövcuddur, buna görə də bu tip yaddaş qurğusunu quraşdırmaq asandır.

Büdcəyə uyğun yaddaş alternativi

SATA SSD modelləri daha çox büdcə dostu seçim kimi tanınır. Ənənəvi HDD ilə müqayisədə oxuma və yazma sürəti dəfələrlə yüksək olsa da, qiyməti M.2 NVMe qədər baha deyil. Bu səbəbdən gündəlik istifadə üçün sabit və etibarlı yaddaş axtaranlar üçün yaxşı alternativdir.

Gündəlik istifadə üçün faydaları

SATA SSD xüsusilə internetdə işləyən, film izləyən və ofis proqramlarından istifadə edənlər üçün tam yetərlidir. Əməliyyat sisteminin açılışı və proqramların işə düşmə vaxtı HDD ilə müqayisədə xeyli azalır. Həmçinin bu tip yaddaş qurğusu daha səssiz işləyir və enerji sərfiyyatını azaldır.

SATA SSD modelləri oyunçular üçün də müəyyən üstünlüklər təqdim edir. Yüklənmə ekranları qısalır, fayl köçürmə prosesi sürətlənir. Lakin yüksək performans tələb edən peşəkar proqramlar üçün daha çox M.2 SSD modellərinə üstünlük verilir.

SSD seçərkən istifadəçilərin ən çox etdiyi səhvlər

İstifadəçilər yaddaş qurğusu alarkən çox vaxt yalnız qiymətə diqqət edirlər və bu da səhv seçimlə nəticələnir. SSD seçimi zamanı təkcə dəyəri deyil, həm də texniki göstəricilər və uyğunluq nəzərə alınmalıdır.

Ən çox edilən səhvlərdən biri yalnız həcmi əsas götürməkdir. Böyük tutumlu, amma aşağı sürətli bir model əksər hallarda daha kiçik tutumlu, lakin yüksək sürətli disklə müqayisədə zəif nəticə göstərir. Məsələn, 1 TB-lıq ucuz bir SATA SSD, 500 GB-lıq M.2 NVMe ilə sürət baxımından yarışa bilmir.

Başqa bir səhv isə ana platanın imkanlarını yoxlamadan seçim etməkdir. Bəzi istifadəçilər M.2 SSD alır, amma onların sistemində yalnız SATA interfeysi dəstəklənir. Bu halda ya disk işləməyəcək, ya da gözləniləndən xeyli zəif nəticə göstərəcək.

İstifadəçilərin tez-tez qarşılaşdığı başqa problem də brend seçiminə laqeyd yanaşmaqdır. Tanınmış istehsalçıların məhsulları daha etibarlı olur və daha uzun zəmanətlə təqdim edilir. Ucuz və adı tanınmayan modellər isə tez sıradan çıxa bilər.

Nəhayət, bəzi istifadəçilər SSD-ni HDD ilə birlikdə düzgün şəkildə quraşdırmır və sistemdə qarışıqlıq yaranır. Halbuki ən optimal həll əməliyyat sistemini SSD-yə, əlavə faylları isə HDD-yə yerləşdirməkdir.

SSD-nin uzunömürlü istifadəsi üçün praktik məsləhətlər

SSD sürəti və etibarlılığı ilə seçilsə də, onun da uzunömürlü qalması üçün müəyyən qaydalara riayət olunmalıdır. Düzgün istifadə edilmədikdə yaddaş hüceyrələrinin ömrü azalır və disk daha tez sıradan çıxa bilər.

Ən vacib məsləhətlərdən biri SSD-ni həddindən artıq doldurmamaqdır. Diskin tam dolu vəziyyətdə işləməsi performansı zəiflədir və yaddaş hüceyrələrinə əlavə yük salır. Həmişə ən azı 10–15% boş sahə saxlamaq məsləhətdir.

Defraqmentasiya əməliyyatını SSD-də aparmaq olmaz. Çünki bu, HDD üçün nəzərdə tutulmuş prosesdir və SSD-də yalnız əlavə yazma əməliyyatlarını artıraraq ömrünü azaldır. Onun əvəzinə TRIM funksiyasının aktiv olmasına diqqət yetirmək lazımdır. TRIM artıq faylları avtomatik təmizləyərək diskin daha sabit işləməsini təmin edir.

İstilik də SSD ömrünə təsir edən əsas amillərdəndir. Sistem blokunun və ya noutbukun daxili soyutma sistemi zəifdirsə, diskin temperaturu yüksəlir və bu, performansa mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən soyutmaya diqqət etmək vacibdir.

Yazma əməliyyatlarının çoxluğu da SSD-nin ömrünü azaldır. Məsələn, eyni faylları təkrar-təkrar köçürmək və ya ağır montaj fayllarını davamlı olaraq eyni diskdə saxlamaq düzgün deyil. Belə işlər üçün əlavə HDD istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.