Domofon yaşayış və qeyri-yaşayış məkanlarında girişdə ilkin əlaqənin qurulması üçün istifadə olunan kommunikasiya qurğusudur. Bu sistem qapının arxasında kimin olduğunu müəyyən etməyə, qarşı tərəflə əlaqə saxlamağa və girişlə bağlı qərarı məsafədən verməyə imkan yaradır. Domofonun əsas üstünlüyü qapını açmadan əvvəl məlumat əldə edilməsidir. İstifadəçi gələn zəngi qəbul edir, qarşı tərəfin səsini eşidir və ya görüntüsünü görür, bundan sonra qapının açılıb-açılmaması ilə bağlı qərar verir. Bu yanaşma gündəlik istifadədə həm rahatlıq, həm də nəzarət hissi yaradır.
Domofon sistemləri təkcə çoxmənzilli binalarla məhdudlaşmır. Fərdi evlərdə, ofislərdə, obyektlərdə və giriş-çıxışın idarə olunduğu bütün məkanlarda tətbiq olunur. Sistem fiziki açarla birbaşa əlaqəli olmadan işlədiyi üçün giriş prosesini daha idarəolunan hala gətirir. Domofon, girişə nəzarətin ilkin mərhələsində istifadəçiyə söz və ya görüntü vasitəsilə məlumat verən texniki vasitə kimi çıxış edir. Bu səbəbdən o, nə tam təhlükəsizlik sistemi, nə də sadəcə zəng qurğusudur; aralıq və praktik həll hesab olunur.
Domofonun işləmə məntiqinin mərkəzində zəng və cavab mexanizmi dayanır. Giriş panelində yerləşən zəng düyməsi basıldıqda siqnal birbaşa daxili bloka ötürülür. Bu siqnal səsli və ya görüntülü formada istifadəçiyə çatdırılır. İstifadəçi zəngi qəbul etdikdə qarşı tərəflə real vaxtda əlaqə qurulur. Bu əlaqə qısa müddətli olsa da, girişlə bağlı qərar üçün kifayət qədər məlumat verir.
Zəng və cavab mexanizmi sadə quruluşa malik olsa da, gündəlik istifadə üçün əsas rol oynayır. İstifadəçi evdə olmadıqda zəng cavabsız qala bilər, lakin sistemin quruluşundan asılı olaraq zəngin qeydə alınması mümkündür. Mexanizm istifadəçini ani şəkildə xəbərdar edir və qapıya yaxınlaşmadan vəziyyəti qiymətləndirməyə imkan yaradır. Bu xüsusiyyət xüsusilə yaşlılar və uşaqlar olan evlərdə praktik sayılır. Zəng mexanizmi domofonun ən əsas və dəyişməz funksiyalarından biridir.
Domofon sistemlərinin əsas funksiyalarından biri girişdən əvvəl əlaqə qurulmasını təmin etməsidir. Bu əlaqə istifadəçiyə qapını açmadan əvvəl qarşı tərəf haqqında ilkin təsəvvür yaradır. Audio sistemlərdə səs vasitəsilə, video sistemlərdə isə həm səs, həm də görüntü ilə əlaqə yaradılır. Bu mərhələ giriş qərarının daha düşünülmüş şəkildə verilməsinə imkan tanıyır. İstifadəçi qarşı tərəfi tanıyır və uyğun reaksiya verir.
Girişdən əvvəl əlaqə qurulması nəzarətsiz girişlərin qarşısını almağa kömək edir. Qapının kim tərəfindən döyüldüyü bilinmədikdə risk yaranır. Domofon bu riski azaltmaq üçün istifadəçiyə informasiya təqdim edir. Xüsusilə çoxmənzilli binalarda bu funksiya gündəlik təhlükəsizlik vərdişinin bir hissəsinə çevrilir. İstifadəçi qapını açmadan əvvəl səs və ya görüntü əsasında qərar verdiyi üçün giriş prosesi daha nəzarətli olur. Bu xüsusiyyət domofonu sadə zəng qurğusundan fərqləndirən əsas cəhətlərdən biridir.
Domofon sistemləri bir neçə əsas texniki qurğunun qarşılıqlı əlaqəsi əsasında işləyir. Bu qurğular birlikdə girişdə əlaqənin qurulmasını, zəngin ötürülməsini və istifadəçinin reaksiyasının qapıya çatdırılmasını təmin edir. Sistem sadə görünsə də, hər bir komponentin öz funksiyası və rolu var. Qurğuların keyfiyyəti və uyğunluğu domofonun stabil işləməsinə birbaşa təsir göstərir. Buna görə domofon sistemi seçilərkən yalnız görünüşə deyil, texniki tərkibə də diqqət yetirilir.
Əsas komponentlərdən biri giriş panelidir. Bu panel binanın və ya obyektin girişində yerləşir və zəngin başladığı nöqtədir. Giriş panelində zəng düymələri, mikrofon və səs ötürücü hissə mövcud olur. Video domofon sistemlərində isə bu panelə kamera da əlavə edilir. Panel xarici mühitdə yerləşdiyi üçün hava şəraitinə davamlı materiallardan hazırlanır. Bu qurğu sistemin “xarici üzü” hesab olunur və istifadəçi ilə ilk təması yaradır.
Daxili blok domofon sisteminin ikinci əsas hissəsidir. Bu qurğu mənzil daxilində və ya ofis otağında yerləşdirilir. Zəng siqnalı məhz bu bloka ötürülür və istifadəçi cavabı buradan verir. Audio sistemlərdə daxili blok səs ötürülməsini təmin edir, video sistemlərdə isə əlavə olaraq ekran mövcud olur. Daxili blok vasitəsilə istifadəçi qarşı tərəflə əlaqə saxlayır və qapının açılması üçün siqnal göndərə bilir.
Domofon sisteminin digər vacib texniki hissəsi əlaqələndirici xətlər və idarəetmə elementləridir. Bu hissələr giriş paneli ilə daxili blok arasında məlumat ötürülməsini təmin edir. Sistem kabel əsaslı və ya daha müasir quruluşlarda şəbəkə üzərindən işləyə bilər. Eyni zamanda domofon qapı kilidi ilə əlaqələndirilir ki, istifadəçi məsafədən girişə icazə verə bilsin. Bütün bu texniki qurğular birlikdə işlədikdə domofon sistemi funksional və etibarlı olur.
Audio domofonlar girişdə səsli əlaqənin kifayət etdiyi məkanlarda istifadə olunur. Bu tip sistemlərdə qarşı tərəfin kimliyini səs vasitəsilə müəyyən etmək əsas məqsəd hesab edilir. Görüntüyə ehtiyac olmayan və ya texniki baxımdan daha sadə həll axtarılan hallarda audio domofonlar praktik seçim sayılır. Xüsusilə azmənzilli binalarda və fərdi evlərdə bu sistemlər geniş tətbiq olunur. İstifadəçi zəngi qəbul edir, qarşı tərəfin səsini eşidir və buna uyğun qərar verir.
Audio domofonlar quraşdırma baxımından daha sadə quruluşa malikdir. Kabel infrastrukturu minimal olur və əlavə texniki avadanlıq tələb etmir. Bu da sistemi həm vaxt, həm də xərc baxımından daha əlçatan edir. Səs ötürülməsi birbaşa və aydın olduğu üçün gündəlik istifadə zamanı çətinlik yaranmır. Əsas funksiyanın ünsiyyət olduğu məkanlarda bu tip domofonlar ehtiyacı tam qarşılayır. İstifadəçi üçün öyrəşmə prosesi də çox qısa olur.
Bu sistemlər əsasən nəzarətin ilkin mərhələdə səs üzərindən qurulduğu yerlər üçün uyğundur. Kiçik ofislər, şəxsi evlər və az istifadəçi olan obyektlər audio domofon üçün uyğun mühit hesab olunur. Video funksiyanın olmaması bəzi hallarda üstünlük kimi qəbul edilir, çünki sistem daha sadə və stabil işləyir. Audio domofonlar girişlə bağlı qərarı səs əsasında vermək istəyən istifadəçilər üçün məqsədəuyğun seçimdir.
Video domofon sistemləri girişdə qarşı tərəfi yalnız səsə əsasən deyil, görüntü vasitəsilə də tanımaq imkanı verdiyi üçün seçilir. Bu sistemlər istifadəçiyə qapının arxasında kimin olduğunu vizual şəkildə görməyə şərait yaradır. Görüntü ilə dəstəklənən əlaqə giriş qərarının daha dəqiq verilməsinə kömək edir. Xüsusilə tanınmayan şəxslərin tez-tez gəldiyi məkanlarda bu xüsusiyyət vacib hesab olunur. Video domofonlar giriş prosesinə əlavə aydınlıq gətirir və istifadəçinin qərar verməsini asanlaşdırır.
Bu sistemlər çoxmənzilli binalarda və fərdi evlərdə geniş yayılıb. Kamera vasitəsilə giriş sahəsi nəzarətdə saxlanılır və istifadəçi qarşı tərəfi tanıyır. Görüntü real vaxtda ötürüldüyü üçün gecikmə yaranmır. Video domofonlar həm gündüz, həm də gecə şəraitində işləyə bilən modellərlə təqdim olunur. Bu da istifadə rahatlığını artırır və giriş nəzarətini daha stabil edir.
Video domofon sistemləri həmçinin texniki baxımdan daha çox imkan təqdim edir. Bəzi modellərdə zəng zamanı görüntünün qeydə alınması mümkündür. Bu xüsusiyyət istifadəçi evdə olmadıqda belə giriş cəhdləri barədə məlumat əldə etməyə imkan yaradır. Görüntü əsaslı nəzarət girişlə bağlı riskləri azaldır və istifadəçiyə əlavə rahatlıq verir. Bu səbəbdən video domofonlar daha geniş funksionallıq axtaran istifadəçilər tərəfindən üstün tutulur.
Domofon sistemlərinin dəstəklədiyi mənzil və ya abonent sayı sistemin texniki quruluşundan və seçilən modeldən asılıdır. Sadə domofon həlləri tək mənzil və ya az sayda istifadəçi üçün nəzərdə tutulur. Bu tip sistemlərdə bir giriş paneli birbaşa bir daxili blokla əlaqələndirilir. Kiçik obyektlərdə və fərdi evlərdə bu quruluş ehtiyacı tam qarşılayır. İstifadəçi sayı məhdud olduğu üçün idarəetmə də sadə qalır.
Çoxmənzilli binalar üçün nəzərdə tutulan domofon sistemləri isə daha geniş abonent dəstəyinə malik olur. Bu sistemlərdə bir giriş paneli onlarla, bəzən yüzlərlə mənzilə xidmət göstərə bilir. Hər mənzil üçün ayrıca daxili blok təyin olunur və zənglər müvafiq mənzilə yönləndirilir. Sistem daxilində abonentlərin siyahısı mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunur. Bu quruluş binadaxili əlaqənin nizamlı şəkildə işləməsinə imkan verir.
Abonent sayı artdıqca sistemin genişlənmə imkanı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir domofon sistemləri modul prinsip üzrə qurulduğu üçün yeni mənzillərin və ya istifadəçilərin əlavə olunması mümkündür. Bu zaman mövcud sistemin tam dəyişdirilməsinə ehtiyac qalmır. Domofon sistemi seçilərkən hazırkı ehtiyaclarla yanaşı gələcək genişlənmə ehtimalı da nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma uzunmüddətli və səmərəli istifadə üçün daha məqsədəuyğundur.
Domofon sistemləri girişdə yalnız əlaqə qurmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda qapının açılıb-bağlanması prosesinə birbaşa təsir göstərir. Bu əlaqə domofonun elektron kilid mexanizmi ilə inteqrasiyası vasitəsilə təmin olunur. İstifadəçi daxili blokdan gələn zəngi cavablandırdıqdan sonra, qapını açmaq üçün siqnal göndərə bilir. Bu siqnal kilid mexanizminə ötürülür və giriş icazəsi verilir. Beləliklə, fiziki olaraq qapıya yaxınlaşmadan giriş idarə olunur.
Elektron kilid mexanizmləri domofon sistemləri ilə uyğun işləmək üçün xüsusi şəkildə seçilir. Bu kilidlər adətən elektromaqnit və ya elektromexaniki quruluşa malik olur. Domofondan gələn siqnal qısa müddətlik kilidin açılmasını təmin edir. Qapı bağlandıqdan sonra kilid avtomatik olaraq əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Bu proses təhlükəsiz və ardıcıl şəkildə həyata keçirilir, əlavə nəzarətə ehtiyac qalmır.
Domofon ilə kilid mexanizmi arasındakı əlaqə giriş prosesini daha rahat və nəzarətli edir. İstifadəçi kimin daxil olacağını dəqiq bildiyi üçün qapının açılması qərarı daha düşünülmüş şəkildə verilir. Bu xüsusiyyət xüsusilə çoxmənzilli binalarda və obyektlərdə gündəlik istifadəni asanlaşdırır. Domofon sistemləri bu inteqrasiya sayəsində sadə zəng qurğusundan daha funksional giriş idarəetmə vasitəsinə çevrilir.
Çoxmənzilli binalarda istifadə olunan domofon sistemləri tək mənzilli quruluşlardan daha fərqli və geniş planlama tələb edir. Bu tip binalarda bir giriş paneli vasitəsilə bir neçə, bəzən onlarla mənzilə xidmət göstərilir. Sistem elə qurulur ki, girişdə edilən zəng birbaşa seçilmiş mənzilə yönləndirilsin. Hər mənzil üçün ayrıca daxili blok quraşdırılır və bu bloklar mərkəzi xətt üzərindən giriş paneli ilə əlaqələndirilir. Bu quruluş binada yaşayan bütün sakinlər üçün eyni dərəcədə funksional istifadə imkanı yaradır.
Çoxmənzilli domofon sistemlərində abonentlərin düzgün qeydiyyatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər mənzil sistemdə ayrıca tanınır və zənglər səhvsiz şəkildə ötürülür. Binada mərtəbə sayı artdıqca kabel və ya şəbəkə infrastrukturu daha planlı şəkildə qurulmalıdır. Bu sistemlərdə ümumi xəttlə yanaşı, hər mənzilə gedən əlaqə xətləri mövcud olur. Quruluşun düzgün planlanması sistemin uzunmüddətli və stabil işləməsinə şərait yaradır.
Bu tip domofon sistemləri genişlənməyə uyğun şəkildə qurulur. Yeni mənzillər istifadəyə verildikdə və ya əlavə daxili bloklar quraşdırıldıqda sistem yenidən tam dəyişdirilmir. Mövcud quruluşa əlavə modul və ya xətt daxil edilir. Bu yanaşma bina idarəçiliyi üçün praktik sayılır. Çoxmənzilli binalar üçün domofon sistemləri sakinlər arasında girişlə bağlı nizam yaradır və ümumi təhlükəsizlik hissini gücləndirir.
Video domofon sistemlərində görüntü və zəng məlumatlarının saxlanılması seçilən modelin texniki imkanlarından asılıdır. Bəzi sistemlər yalnız real vaxtda görüntü ötürür və zəng bitdikdən sonra məlumatı saxlamır. Daha funksional modellərdə isə zəng zamanı alınan görüntülər və hadisə məlumatları daxili yaddaşda və ya əlavə yaddaş daşıyıcısında qorunur. Bu imkan istifadəçi evdə olmadığı zaman belə giriş cəhdləri barədə məlumat əldə etməyə şərait yaradır. Saxlanılan məlumatlar adətən tarix və saat göstəricisi ilə birlikdə qeyd olunur.
Görüntü və zəng tarixçəsinin saxlanılması istifadə rahatlığını artırır. İstifadəçi sonradan kimlərin zəng etdiyini və hansı vaxtda girişə cəhd olunduğunu görə bilir. Bu xüsusiyyət xüsusilə çoxmənzilli binalarda və fərdi evlərdə praktik hesab olunur. Yaddaş həcmi modelə görə dəyişir və müəyyən sayda görüntü saxlandıqdan sonra köhnə qeydlər silinə bilər. Bəzi sistemlərdə bu proses avtomatik şəkildə tənzimlənir.
Məlumatların saxlanması zamanı təhlükəsizlik məsələsi də nəzərə alınır. Saxlanılan görüntülərə yalnız icazəli istifadəçilər daxil ola bilir. Bu məlumatlar üçün şifrələmə və giriş məhdudiyyəti tətbiq olunur. Video domofonlarda bu funksiyanın mövcudluğu sistemi sadə əlaqə vasitəsindən daha funksional həllə çevirir. Beləliklə, görüntü və zəng məlumatlarının saxlanılması domofonun imkanlarını genişləndirən əlavə xüsusiyyət kimi dəyərləndirilir.
Domofon sistemi seçilərkən model uyğunluğunun düzgün müəyyən edilməsi sistemin uzunmüddətli və problemsiz işləməsi üçün əsas şərtlərdən biridir. İlk olaraq obyektin tipi və istifadə ssenarisi nəzərə alınmalıdır. Fərdi ev, çoxmənzilli bina və ya ofis üçün tələb olunan domofon modeli eyni olmur. Giriş sayı, istifadəçi sayı və gündəlik zəng intensivliyi uyğun modelin seçilməsində həlledici rol oynayır. Bu göstəricilər əvvəlcədən dəqiqləşdirilmədikdə seçilən model real ehtiyacı qarşılamaya bilər.
Model uyğunluğunun müəyyən edilməsində texniki infrastruktur da vacib amildir. Mövcud kabel xətləri, enerji təminatı və quraşdırma şəraiti nəzərə alınmalıdır. Bəzi domofon modelləri xüsusi kabel quruluşu tələb edir, digərləri isə daha çevik qoşulma imkanlarına malikdir. Əgər bina artıq müəyyən infrastrukturla təchiz olunubsa, həmin quruluşa uyğun model seçmək daha məqsədəuyğun sayılır. Bu, əlavə xərclərin və yenidənqurma ehtiyacının qarşısını alır.
Daxili blok və giriş paneli arasında uyğunluq da seçim prosesində diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Eyni istehsalçıya və ya eyni sistem xəttinə aid komponentlər bir-biri ilə daha stabil işləyir. Uyğunsuz komponentlərin seçilməsi səs və görüntü problemlərinə səbəb ola bilər. Model uyğunluğu yalnız texniki göstəricilərlə deyil, istifadə rahatlığı ilə də ölçülür. Ekran ölçüsü, idarəetmə düymələrinin yerləşimi və gündəlik istifadədə rahatlıq da nəzərə alınmalıdır. Düzgün seçilmiş model domofon sisteminin funksionallığını tam şəkildə üzə çıxarır.