Hard Disk - HDD - Sərt Disklər

Hard disk texnologiyasının yaranma tarixi

Komputer yaddaş texnologiyalarının inkişafında hard disk xüsusi yer tutur. İlk HDD modelləri ötən əsrin ortalarında hazırlanmışdı və onların həcmi çox məhdud idi. 1956-cı ildə istehsal olunan ilk harddisk yalnız 5 MB məlumat saxlaya bilirdi və fiziki ölçüləri demək olar ki, bir otaq boyda idi.

Zaman keçdikcə HDD modelləri həm ölçü baxımından kiçildi, həm də yaddaş tutumu sürətlə artdı. 1980-ci illərdə ev komputerləri üçün təqdim olunan hard disk modelləri artıq onlarla MB məlumat saxlamağa imkan verirdi. 1990-cı illərdə isə bu rəqəm GB-larla ölçülməyə başladı və HDD geniş yayılaraq həm ev, həm də ofis komputerlərinin əsas yaddaş qurğusuna çevrildi.

Bu gün isə harddisk terabaytlarla ölçülən yaddaş həcmlərinə sahibdir. HDD texnologiyası məlumatların uzunmüddətli saxlanması üçün ən münasib və iqtisadi həll kimi qalır. Xüsusilə böyük həcmli faylların arxivləşdirilməsində hard disk hələ də ən çox istifadə olunan qurğulardan biridir.

Hard disk necə işləyir?

Hard disk (HDD) məlumatların saxlanması üçün mexaniki prinsipə əsaslanan yaddaş qurğusudur. Onun daxilində fırlanan maqnit lövhələr (platters) və həmin lövhələr üzərində hərəkət edən oxuyucu-yazıcı başlıqlar yerləşir. Məlumat bu lövhələrin üzərinə maqnit üsulu ilə yazılır və eyni üsulla da oxunur. Bu səbəbdən HDD həm mürəkkəb, həm də həssas quruluşa malikdir.

Mexaniki hissələrin rolu

Harddisk-in əsas hissəsi dövrə sürətlə fırlanan lövhələrdir. Onların fırlanma sürəti adətən dəqiqədə 5400 və ya 7200 dövr olur, bəzi peşəkar modellərdə isə bu rəqəm daha yüksəkdir. Sürət nə qədər yüksəkdirsə, HDD-nin oxuma və yazma qabiliyyəti də bir o qədər artır. Lövhələr üzərindəki maqnit təbəqəsi məlumatların uzunmüddətli qorunmasına şərait yaradır.

Oxuyucu-yazıcı başlıqlar isə məlumatın konkret sektorlarına çıxış təmin edir. Bu başlıqlar son dərəcə həssasdır və lövhə ilə birbaşa təmas etmədən çox yaxın məsafədə hərəkət edir. Əgər hard disk yıxılarsa və ya zərbə alarsa, başlıqlar lövhəyə toxuna bilər ki, bu da məlumat itkisinin əsas səbəblərindən biridir.

Oxuma-yazma sürətinin məhdudiyyətləri

HDD-nin əsas çatışmazlıqlarından biri məhz mexaniki quruluşuna görə sürət məhdudiyyətidir. Çünki məlumatlara çıxış üçün lövhənin dönməsi və başlığın düzgün sektora hərəkət etməsi vaxt tələb edir. Nəticədə, HDD sürəti müasir SSD modelləri ilə müqayisədə xeyli zəif qalır.

Məsələn, orta səviyyəli bir hard disk saniyədə təxminən 100–150 MB oxuma sürəti təqdim edir. Halbuki müasir SSD-lər bu göstəricini dəfələrlə üstələyir. Buna baxmayaraq, HDD böyük həcmli məlumatların saxlanması üçün daha münasib qiymətə alternativ olaraq qalır.

Harddisk mexaniki prinsip üzərində işlədiyi üçün enerji sərfiyyatı da daha yüksəkdir. Bu səbəbdən noutbuklarda batareya ömrünə mənfi təsir göstərə bilər. Buna baxmayaraq, masaüstü komputerlərdə geniş həcmli yaddaş ehtiyacı olduqda HDD hələ də əsas seçim olaraq qalır.

HDD və gündəlik istifadə imkanları

Hard disk hələ də bir çox istifadəçi üçün əsas yaddaş qurğusu olaraq qalır. Gündəlik komputer istifadəsində HDD-lərin əsas üstünlüyü onların yüksək yaddaş tutumudur. Müasir modellərdə 1 TB-dan 20 TB-a qədər müxtəlif variantlar mövcuddur. Bu isə istifadəçilərə böyük həcmli faylları, filmləri, musiqiləri və sənədləri rahatlıqla saxlamağa imkan verir.

Ofis və ev komputerlərində tətbiqi

Ev istifadəçiləri üçün HDD daha çox multimedia ehtiyaclarını qarşılayır. Məsələn, filmlərin, şəkillərin və oyunların saxlanması üçün geniş yaddaş həcmli harddisk kifayət edir. Ofis mühitində isə HDD sənədlərin arxivləşdirilməsi və uzunmüddətli saxlanması üçün münasibdir. Bu səbəbdən büdcəsi məhdud olan şirkətlər hələ də HDD üzərində böyük məlumat bazalarını saxlayır.

Böyük həcmli məlumatların saxlanması

HDD-lərin ən böyük üstünlüklərindən biri ucuz qiymətə yüksək yaddaş tutumu təqdim etməsidir. Eyni qiymətə SSD ilə müqayisədə dəfələrlə daha çox yaddaş həcmi almaq mümkündür. Məsələn, müəyyən büdcəyə 1 TB SSD almaq olar, amma həmin məbləğlə 4–6 TB HDD əldə etmək mümkündür. Bu səbəbdən böyük həcmli məlumatların saxlanmasında HDD daha çox üstünlük təşkil edir.

Harddisk həmçinin serverlərdə və bulud xidmətlərinin infrastrukturunda da geniş istifadə olunur. Çünki böyük həcmli məlumatların saxlanması üçün minlərlə terabayt tutuma ehtiyac yaranır və burada HDD ən iqtisadi seçimdir.

Bununla yanaşı, gündəlik istifadəçilər üçün HDD həm sürət, həm də etibarlılıq baxımından bəzi çatışmazlıqlara malikdir. Buna görə də çox vaxt HDD və SSD birlikdə istifadə olunur: əməliyyat sistemi və proqramlar SSD-yə, arxiv və böyük fayllar isə hard disk üzərinə yazılır.

Hard disk və müasir alternativlər

Texnologiyanın inkişafı ilə birlikdə hard disk əsas yaddaş qurğusu mövqeyini tədricən SSD-lərə verməyə başlayıb. Bunun əsas səbəbi HDD-nin mexaniki quruluşundan irəli gələn sürət məhdudiyyətləridir. Məsələn, əməliyyat sistemi HDD üzərində quraşdırıldıqda açılış üçün 30–40 saniyə lazım ola bilər, halbuki SSD ilə bu müddət 10 saniyədən də az olur.

SSD-lər daha yüksək oxuma-yazma sürəti, səssiz işləmə və az enerji sərfiyyatı ilə seçildiyi üçün gündəlik istifadədə rahatlıq yaradır. Bu səbəbdən müasir noutbukların əksəriyyəti artıq HDD deyil, SSD ilə təchiz olunur.

Bununla belə, HDD tamamilə bazardan çıxmayıb. Çünki harddisk hələ də böyük həcmli məlumatların saxlanmasında ən sərfəli variantdır. Eyni qiymətə SSD ilə müqayisədə bir neçə dəfə artıq yaddaş həcmi təqdim edən HDD arxiv, film kolleksiyası və ya server ehtiyacları üçün ideal həll sayılır.

Müasir sistemlərdə çox vaxt hibrid yanaşma tətbiq olunur: əməliyyat sistemi və proqramlar SSD-yə yazılır, böyük fayllar isə HDD-də saxlanılır. Bu üsul həm sürəti, həm də yaddaş həcmini balanslaşdırır.

HDD ilə SSD arasındakı əsas fərqlər

HDD və SSD hər ikisi məlumatların saxlanması üçün istifadə olunur, amma iş prinsipləri tamamilə fərqlidir. Hard disk mexaniki quruluş üzərində işləyir: fırlanan lövhələr və oxuyucu başlıqlar vasitəsilə məlumatlara çıxış edilir. Bu isə sürəti məhdudlaşdırır və zərbələrə qarşı həssaslıq yaradır.

SSD isə tamamilə elektron quruluşdadır və məlumatları yaddaş çiplərində saxlayır. Bu səbəbdən həm oxuma, həm də yazma sürəti HDD-dən dəfələrlə yüksəkdir. Əməliyyat sisteminin açılışı, proqramların işə düşməsi və fayl köçürmələri SSD-də bir neçə saniyə ərzində baş verir. HDD-də isə bu proses daha uzun çəkir.

Digər fərq enerji sərfiyyatındadır. HDD mexaniki hissələrdən ibarət olduğu üçün daha çox enerji istifadə edir, noutbuklarda batareya ömrünü azaldır. SSD isə daha qənaətcil işləyir. Səs baxımından da SSD üstünlük təşkil edir: HDD fırlanan lövhələr səbəbindən səs çıxarır, SSD isə tam səssizdir.

Yaddaş tutumuna gəldikdə isə HDD hələ də üstünlük təşkil edir. Eyni qiymətə SSD ilə müqayisədə dəfələrlə daha böyük həcmi olan harddisk almaq mümkündür. Bu səbəbdən arxiv saxlama və server ehtiyacları üçün HDD daha çox seçilir.

Beləliklə, SSD sürət və rahatlıq, HDD isə tutum və qiymət baxımından üstünlük verir. İstifadəçinin ehtiyacına uyğun olaraq bu iki texnologiya ya ayrı-ayrılıqda, ya da birlikdə istifadə olunur.