Stylus pen planşet və 2-in-1 noutbukda barmağın edə bilmədiyi iki əsas işi daha rahat edir: ekranda yazını idarəli yazmaq və xətti dəqiq yönləndirmək. Barmaqla yazanda xətt geniş çıxır, sətir nəzarəti zəifləyir, kiçik düymələrdə səhv toxunuş artır. Stylus isə daha dar ucluqla işlədiyi üçün ekranda “qələm” məntiqini verir və xüsusilə qeyd aparanda, cədvəl dolduranda, sənəd üzərində düzəliş edəndə iş sürətini artırır. 2-in-1 noutbukda da eyni rahatlıq olur: ekranı çevirdikdə cihaz artıq “yazı dəftəri” kimi işləyə bilir.
Stylus pen həm də seçmə və işarələmə rahatlığı verir. Məsələn, mətnin içində bir sözü seçmək, kənara qeyd yazmaq, şəkil üzərində işarə qoymaq barmaqla daha çətindir. Qələm ilə isə xətt daha dəqiq olur, düzəlişlər daha səliqəli görünür. Bu səbəbdən stylus, xüsusilə təhsil və ofis istifadəsində “sadəcə aksesuar” yox, gündəlik iş aləti kimi düşünülür.
Dərsdə və ya kursda sürətli qeyd aparanda stylus ən çox sətir nəzarətinə görə fərq yaradır. Ekranda yazı yazanda hərflərin bir-birinə girməməsi, başlıqların altını çəkmək, vacib cümlələri dairəyə almaq daha rahat olur. PDF üzərində işləyənlər üçün də üstünlük eynidir: sənədi açıb birbaşa üstündə yazmaq, imza atmaq, səhifədə düzəlişi qeyd etmək mümkündür. Bu, sənədi çap edib yenidən skan etmə ehtiyacını azaldır.
Praktik tərəfdən stylus PDF-də iki işdə çox istifadə olunur: “şərh yazmaq” və “işarələmə”. Məsələn, müəllim dərs materialında düzəliş edir, tələbə isə öz qeydlərini kənara yazır. 2-in-1 noutbukda da eyni proses rahat gedir, sadəcə ekran sabitliyi və yazı mövqeyi daha çox rol oynaya bilər.
Eskiz və dizayn işində stylusdan gözlənti daha yüksək olur, çünki burada xəttin dəqiqliyi və idarəsi ön plana çıxır. Sadə qeyd üçün stylus kifayət edə bilər, amma dizaynda xəttin incə-qalın dəyişməsi, fırça nəzarəti və “qələm kimi reaksiya” daha çox tələb olunur. Bu səbəbdən dizayn istifadəçiləri stylus seçəndə cihazın stylus dəstəyinə və qələmin imkanlarına daha çox diqqət edir.
Eskiz çəkəndə ən çox hiss edilən məqam xəttin gecikməsi və stabil olmasıdır. Xətt ekranda arxadan gəlirsə, əl yormaya başlayır və iş sürəti düşür. Digər tərəfdən ucluğun ekranda sürüşməsi də təsir edir: bəziləri daha sürüşkən səthi sevir, bəziləri isə daha nəzarətli yazını. Ona görə dizayn üçün stylus pen seçimi “yazır-yazmır” səviyyəsindən çox, uzun müddət istifadə rahatlığına bağlı olur.
Stylus pen seçəndə birinci baxılan şey “ekran toxunmalıdır” deyil, cihazın aktiv qələmi dəstəkləməsidir. Çünki eyni görünən iki planşetdən biri qələmlə yazını qəbul edir, digəri isə stylusu sadəcə barmaq toxunuşu kimi görür. Uyğunluğu yoxlamaq üçün ən rahat yol cihazın dəqiq model adını və model kodunu tapmaqdır; yalnız seriya adı ilə baxanda səhv çıxır.
Sonra cihazın texniki məlumatında “pen support / active pen / stylus support” kimi qeyd axtarılır və həmin hissədə qələmin hansı standartla işlədiyi yazılır. Əgər istehsalçı uyğun qələmlərin siyahısını verirsə, seçim daha rahat olur. Mağazada yoxlayanda isə qələm ekranın üzərində “hava məsafəsində” kursor hərəkəti verirmi, yazı zamanı xətt sabitdirmi kimi sadə testlər uyğunsuzluğu tez göstərir.
Bu sualın cavabı qələmin işləyib-işləməyəcəyini birbaşa müəyyən edir. Windows 2-in-1 noutbuklarda çox vaxt MPP və ya Wacom AES kimi standartlar çıxır, bəzi cihazlarda isə EMR tipli qələmlər olur. Chromebook xəttində daha çox USI dəstəyi ilə rastlaşılır. Burada incə məqam odur ki, “stylus dəstəyi var” yazısı yetmir; hansı standart dəstəklənir, o yazı olmalıdır.
Əgər standart dəqiq göstərilmirsə, cihazın öz qələminin adı ilə yoxlama daha təhlükəsizdir: məsələn, istehsalçı “bu model üçün filan pen” deyirsə, həmin penin işlədiyi standartı tapıb eyni standartlı alternativlərə baxmaq olur.
Orijinal qələm adətən cihazla daha “təmiz” işləyir: qoşulma daha stabil olur, düymələr və qısayollar daha düzgün cavab verir, bəzi modellərdə maqnit tutma və şarj da problemsiz alınır. Uyğun alternativ stylus pen isə eyni standartla işləsə belə, bəzən təzyiq həssaslığında, gecikmədə və ya düymələrin davranışında fərq göstərə bilər.
Alternativ seçilirsə, əsas şərt budur: “universal stylus” yazısına yox, cihazın dəstəklədiyi standartın adı və mümkün olsa dəqiq uyğun model siyahısı olmalıdır. Bu iki detal varsa, uyğun alternativlə də çox rahat işləmək olur.
Aktiv stylus pen planşet və 2-in-1 noutbukda sadəcə toxunuş etməyən, cihazın qələm sisteminə “siqnal” göndərən qələmdir. Yəni barmaq kimi ekrana toxunub yalnız klik effekti vermir, xətti daha dəqiq idarə etməyə imkan verir. Bu tip stylusla yazı daha səliqəli görünür, kiçik elementlər üzərində işləmək asanlaşır, xəttin başlanğıcı və bitişi daha nəzarətli alınır. Dərs qeydi, PDF üzərində işarələmə və rəsm işlərində aktiv qələm fərqi daha tez hiss olunur.
Aktiv stylusun əsas üstünlüyü “xəttin sabitliyi”dir. Sadə qələmlərdə xətt bəzən sürüşür, incə yazıda qaçmalar olur, xırda nöqtə və işarələrdə qeyri-dəqiqlik hiss edilir. Aktiv stylus pen isə daha stabil reaksiyaya görə bu cür narahatlıqları azaldır. Bir də bir çox modeldə düymə funksiyaları olur: silgi, geri qaytarma, seçmə kimi əmrlər yazı prosesini daha sürətli edir.
Təzyiq həssaslığı stylus penə basma gücünü “anlamaq” imkanı verir. Yazıda bu, ən çox xəttin qalınlığında və xəttin canlı görünməsində hiss olunur. Normal qeyd aparanda belə, bəzi insanlar yüngül basır, bəziləri daha sərt; təzyiq həssaslığı olan qələm bu fərqi daha təbii göstərir. Rəsm və eskizdə isə bu funksiya daha da ön plana çıxır: kölgə vermək, xətti incə başlayıb qalın bitirmək, fırça effektini idarə etmək daha rahat olur.
Digər tərəfdən təzyiq həssaslığı “xəttin hər zaman eyni görünməsi” istəyənlər üçün də üstünlük ola bilər, çünki yaxşı tətbiqlərdə basma gücünə görə xətt daha sabit idarə olunur. Təzyiq dəstəyi olmayan qələmdə isə xətt daha “düz” və dəyişməz qalır.
Tilt qələmi əyəndə xəttin davranışının dəyişməsidir. Bu xüsusiyyət ən çox dizayn və eskiz işlərində işə yarayır: qələmi bir az əyib kölgə vermək, karandaş kimi “yan tərəflə” rəngləmə effektini almaq mümkün olur. Yəni tilt daha çox rəssamlıq və illüstrasiya tərzində hiss edilir.
Dərs qeydi və PDF üzərində yazı üçün tilt hər kəs üçün mütləq deyil. Sadəcə yazı yazan və sənəd işarələyən istifadəçi üçün təzyiq həssaslığı daha önə çıxır, tilt isə əlavə rahatlıq kimi qalır. Amma eskiz çəkən, dizayn proqramlarında işləyənlər üçün tilt bir müddətdən sonra “axtarılan” funksiya ola bilər.
Palm rejection ekranda yazı yazarkən əlinin (ovucun, biləyin) toxunuşunu “toxunuş kimi saymamaq” üçün olan funksiyadır. Stylus penlə yazanda əl təbii olaraq ekranın üstünə dayanır. Palm rejection yoxdursa, cihaz bunu ikinci toxunuş kimi qəbul edə bilər və nəticədə xətt qırılır, kursor başqa yerə tullanır, səhifə sağa-sola sürüşür və yazı səliqəsiz çıxır. Buna görə palm rejection yazı prosesində ən çox “sakitlik” yaradan xüsusiyyətdir: diqqətin xəttə qalır, ekran isə əl toxunuşuna reaksiya vermir.
Bu funksiyanın fərqi xüsusilə planşetdə və 2-in-1 noutbukda qeydi uzun müddət yazanda hiss olunur. Məsələn, dərsdə sürətlə yazanda ovucun ekrana toxunması normaldır; palm rejection varsa, yazı axını kəsilmir. PDF üzərində qeyd edəndə də fayda verir: sənədin təsadüfən böyüyüb-kiçilməsinin, səhifənin sürüşməsinin qarşısı alınır.
Palm rejection bəzən cihazın öz ayarları ilə, bəzən də istifadə etdiyin tətbiqlə bağlı olur. Elə olur ki, bir tətbiqdə yazı çox rahat gedir, digərində isə ekran ovucu “görür”. Bu halda problem çox vaxt qələmdən yox, tətbiqin stylus rejimi və ya toxunuş ayarından çıxır.
Stylus qələmlə yazıda gecikmə və xəttin kənara çıxması adətən bir səbəbdən olmur, bir neçə detal üst-üstə düşəndə görünür. Bəzən qələm yaxşıdır, amma ekranın işləmə sürəti və ya tətbiqin yazı rejimi xətti gecikdirir. Bəzən də problem texniki yox, mexanikidir: ucluq sürüşür, ekran səthi çox hamar olur və əl xətti nəzarətdə saxlaya bilmir. Bu iki mövzu qarışanda istifadəçi “qələm dəqiq deyil” fikrinə düşür, halbuki səbəb fərqli yerdə ola bilər.
Bu problemi daha tez hiss edənlər adətən çox xırda yazanlar, PDF üzərində qeydləri səliqəli aparmaq istəyənlər və ya cizgi çəkənlər olur. Çünki xırda hərəkətdə ən kiçik gecikmə və sürüşmə dərhal gözə dəyir.
Ekran gecikməsi o deməkdir ki, xətt sənin hərəkətindən bir az sonra görünür. Bu, xüsusilə sürətli yazanda “xətt arxadan gəlir” hissi yaradır. Gecikmənin artmasına səbəb olan amillərdən biri tətbiqin stylus üçün optimallaşmamasıdır. Bəzi tətbiqlər qələmi “sadə toxunuş” kimi qəbul edir və xətt daha gec reaksiya verir. Digər tətbiqlərdə isə stylus rejimi daha düzgün qurulur və xətt daha canlı görünür.
Ayar tərəfdən ən çox təsir edənlər bunlardır: yazı hamarlığı (stabilizasiya) çox yüksək olanda xətt gecikə bilər, çünki tətbiq xətti “düzəldib” sonra göstərir. Bəzən də ekranın enerjiyə qənaət rejimi aktiv olanda reaksiya ağırlaşır. Yəni gecikmə görürsənsə, ilk yoxlanan şeylərdən biri tətbiqdə stylus üçün ayarların düzgün seçilməsidir.
Xəttin kənara çıxmasının klassik səbəblərindən biri ucluğun ekranda həddindən artıq sürüşməsidir. Şüşə səth çox hamar olanda qələm “kağız kimi tutmur” və əl hərəkəti xırda bucaqlarda nəzarətdən çıxa bilər. Bu vəziyyət xüsusilə sürətli qeyd aparanda görünür: xətt düz getməliykən bir az yana qaçır.
Ucluğun tipi də burada təsirlidir. Bəzi uclar daha sürüşkən, bəziləri isə daha “tutarlı” olur. Ekran qoruyucu istifadə olunursa, bu fərq daha da artır: mat qoruyucu sürüşməni azalda bilər, parlaq qoruyucu isə sürüşməni artırar. Yəni xəttin kənara çıxması bəzən texniki deyil, sadəcə səthin və ucluğun uyğun gəlməməsidir.
Xeyr, bütün planşet və 2-in-1 noutbuklarda eyni stylus pen işləməz. Toxunmalı ekranın olması sadəcə barmaqla idarəetmə deməkdir, aktiv stylus üçün ayrıca dəstək lazımdır. Passiv stylus (barmaq kimi işləyən) çox cihazda menyu idarəetməsi verə bilər, amma yazıda dəqiqlik aşağı olur və “qələm kimi” hiss yaratmır. Aktiv stylus isə yalnız cihazın stylus texnologiyası ilə uyğun olanda tam işləyir: yazı, palm rejection, təzyiq və s. Buna görə stylus almadan əvvəl cihazın dəqiq modelində “active pen/stylus support” qeydini tapmaq və uyğun qələm siyahısına baxmaq ən etibarlı yoldur. Eyni seriyanın fərqli versiyalarında belə stylus dəstəyi dəyişə bilər.
Birinci yoxlanılan şey qələmin aktiv stylus olub-olmaması və cihazın onu dəstəkləyib-dəstəkləməməsidir. Çox vaxt problem qələmdə deyil, uyğunluqdadır: cihaz aktiv qələmi tanımırsa, stylus sadəcə toxunuş kimi qalır və yazı gözlənilən kimi getmir. İkinci olaraq qələmin qoşulma vəziyyətinə baxılır. Əgər model Bluetooth ilə işləyirsə, əlaqə kəsildikdə yazı funksiyası və ya düymələr işləməyə bilər.
Sonra ən praktik yoxlama qələmin ucudur. Uc tam oturmayıbsa və ya ucluq çox yeyilibsə, ekranla kontakt zəifləyir və yazı kəsilə bilər. Ekran qoruyucu da bəzən təsir edir: xüsusilə qalın qoruyucu və ya kənarları qabarıq qoruyucu qələmin yazısını pozur. Bir də tətbiq tərəfi var: bəzi tətbiqlərdə stylus rejimi söndürülü olur və ya “yalnız stylus” əvəzinə “touch” rejimi aktiv qalır. Buna görə qələm yazmırsa, eyni anda başqa tətbiqdə test etmək çox tez cavab verir.
Qısa yoxlama sırası belə düşünülə bilər: uyğunluq → qoşulma → ucluq → ekran qoruyucu → tətbiq ayarı.
Bu problem ən çox “qələm xarabdır” kimi görünür, amma səbəb adətən daha sadə olur. Birinci ehtimal ucluqla bağlıdır: ucluq yerinə tam oturmayıbsa və ya həddindən artıq yeyilibsə, kontakt sabit olmur və xətt arada kəsilir. İkinci ehtimal ekran səthidir: ekran qoruyucu qalındırsa, kənarları havalıdırsa və ya səth çox sürüşkəndirsə xətt bəzən “tuta bilmir” və qırıq-qırıq çıxır.
Üçüncü səbəb palm rejection davranışıdır. Ovucun ekranı toxunuş kimi qəbul olunursa, sistem stylusu bir anlıq “dayandırır” və xətt kəsilir. Bu, xüsusilə sürətli yazıda və bilək ekrana dəyəndə olur. Dördüncü səbəb tətbiq ayarlarıdır: bəzi tətbiqlərdə xətt hamarlığı/stabilizasiya çox yüksək olanda xəttin bir hissəsi gecikib sonra gəlir və istifadəçi bunu qırılma kimi hiss edir. Test üçün ən qısa yol eyni xətti başqa tətbiqdə çəkməkdir: problem yoxdursa, səbəb tətbiq ayarı ola bilər.
Ekran qoruyucu səthin sürtünməsini dəyişdirdiyi üçün stylus xətti də dəyişir. Şüşə ekran çox hamar olur, qoruyucu əlavə olunanda səth ya daha sürüşkən, ya da daha “tutarlı” olur və əl eyni hərəkəti etsə belə xətt fərqli çıxır. Mat qoruyucular çox vaxt sürüşməni azaldır, yazı daha nəzarətli görünür, amma bəzən xəttin “toxumasını” kobudlaşdırır. Parlaq qoruyucular isə sürüşkənliyi artıra bilər, nəticədə xətt kənara qaçır kimi hiss olunur.
İkinci səbəb qoruyucunun qalınlığı və keyfiyyətidir. Qalın və ya hava qalan qoruyucu ekrana toxunuşun ötürülməsini zəiflədə bilər, stylus bəzən zəif yazır, bəzən də xətt qırılır. Kənarları düzgün yapışmayan qoruyucularda problem daha tez görünür, çünki stylus həmin zonada sabit kontakt almır.
Üçüncü məqam ucluqla uyğunluqdur. Bəzi ucluqlar şüşədə normal yazır, amma mat qoruyucuda daha tez yeyilir və ya səthə “ilişir” kimi olur. Əksinə, bəzi ucluqlar mat qoruyucuda daha yaxşı nəzarət verir. Ona görə ekran qoruyucu stylus xəttini dəyişir, çünki həm səthin fiziki davranışı, həm də stylusun kontaktı birbaşa dəyişmiş olur.
_20251003_102754_481bd5e3.webp&w=3840&q=75)
